Logo BIP Logo Youtube Logo ePUAP
Rozmiar tekstu

Wiedza o Polsce i kultura polska

Materiały dydaktyczne Wiedza o Polsce geografia Polski kultura Polski

Zapraszamy do zapoznania się z materiałami dydaktycznymi 

pomocnymi w realizacji ram programowych z przedmiotu
wiedza o Polsce

 

Ramy programowe

Wiedza o Polsce - ramy programowe II etap edukacyjny

Wiedza o Polsce - ramy programowe III etap edukacyjny

Wiedza o Polsce - ramy programowe IV etap edukacyjny

 

I. WIEDZA O POLSCE (elementy historii, geografii, wiedzy o społeczeństwie) II ETAP EDUKACYJNY (KLASY IV—VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ)

Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii Polski od przyjęcia chrześcijaństwa do czasów Solidarności i odzyskania suwerenności w 1989 r., które pozwolą mu lepiej poznać kraj jego pochodzenia oraz dostrzec związki teraźniejszości z przeszłością. Zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie, a także geografii Polski; zdobyła wiedza pozwoli mu na identyfikację z kulturą i tradycją polską. Rozbudza swoje zainteresowania dziejami Polski, stawia pytania dotyczące przyczyn i skutków analizowanych wydarzeń historycznych i współczesnych; posługuje się zdobytymi pojęciami, przedstawiając własne stanowisko i próbując je uzasadnić.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

1. Państwo polskie za Piastów.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie Gniezno i państwo Mieszka I;

2) opisuje panowanie Mieszka I, umiejscawiając je w czasie i używając pojęć: plemię, gród, drużyna, książę; opowiada historię zjazdu gnieźnieńskiego, uwzględniając postacie św. Wojciecha, Bolesława Chrobrego i Ottona III;

3) wskazuje na mapie Kraków i państwo Kazimierza Wielkiego, umiejscawiając je w czasie; opowiada o panowaniu Kazimierza Wielkiego z uwzględnieniem powstania Akademii Krakowskiej.

2. Mikołaj Kopernik i jego odkrycie.

Uczeń:

1) opowiada o życiu Mikołaja Kopernika, używając pojęć: uczony, astronom, odkrycie naukowe;

2) opisuje i umieszcza w czasie odkrycie Mikołaja Kopernika, wyjaśniając, co znaczy powiedzenie: „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”.

3. Jadwiga i Jagiełło.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie Wielkie Księstwo Litewskie;

2) wyjaśnia przyczyny unii polsko-litewskiej;

3) charakteryzuje osobę Jadwigi i wymienia jej zasługi dla kultury polskiej; opowiada o przyczynach i skutkach bitwy pod Grunwaldem.

4. Dwór Jagiellonów.

Uczeń:

1)opisuje życie dworskie na Wawelu w okresie panowania dwóch ostatnich Jagiellonów, używając pojęć: dwór, paziowie, komnata, arras. 

5. Polski szlachcic.

Uczeń:

1) charakteryzuje obowiązki szlachcica wobec państwa, używając pojęć: sejm, sejmik, pospolite ruszenie;

2) opisuje działalność gospodarczą polskiej szlachty, używając pojęć: folwark, pańszczyzna, kmiecie, spichlerz, spław rzeczny — Wisłą do Gdańska.

6. Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Uczeń:

1) wyjaśnia, na czym polegała unia lubelska i wskazuje na mapie Rzeczypospolitą Obojga Narodów;

2) opisuje, w jaki sposób dokonywano wyboru króla, używając pojęć: elekcja, pole elekcyjne, koronacja.

7. Rzeczpospolita w XVII w.

Uczeń:

1) sytuuje w czasie i omawia wydarzenia potopu szwedzkiego z uwzględnieniem obrony Częstochowy i postaci Stefana Czarnieckiego;

2) sytuuje w czasie i opisuje wyprawę wiedeńską Jana III Sobieskiego, używając pojęć: oblężenie, odsiecz, sułtan, husaria.

8. Upadek I Rzeczypospolitej.

Uczeń:

1) podaje przykłady naprawy państwa polskiego za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego z uwzględnieniem Konstytucji 3 maja;

2) omawia i sytuuje w czasie wydarzenia powstania kościuszkowskiego, używając pojęć: naczelnik powstania, przysięga Kościuszki, kosynierzy;

3) wyjaśnia, w jakich okolicznościach doszło do upadku państwa polskiego, podaje datę III rozbioru.

9. Formy walki o niepodległość.

Uczeń:

1) umiejscawia w czasie powstanie listopadowe i powstanie styczniowe;

2) wymienia cele walki powstańców oraz przykłady represji zastosowanych wobec społeczeństwa po przegranych powstaniach; omawia na wybranym przykładzie walkę o język polski w nauczaniu;

3) zbiera z różnych źródeł informacje o zasługach dla kultury polskiej: Fryderyka Chopina, Adama Mickiewicza, Marii Skłodowskiej-Curie, Heleny Modrzejewskiej, Jana Matejki, Stanisława Moniuszki, Henryka Sienkiewicza i Stanisława Wyspiańskiego;

4) wskazuje na mapie państwa, które przyjęły najwięcej emigrantów z ziem polskich w XIX w.;

5) rozróżnia emigrację polityczną i zarobkową.

10. Odrodzenie państwa polskiego.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie granice II Rzeczypospolitej oraz wymienia jej sąsiadów;

2) wymienia czynniki decydujące o odzyskaniu niepodległości przez Polskę;

3) zbiera informacje o zasługach dla państwa polskiego Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego.

11. Polska w II wojnie światowej.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie państwa, które dokonały agresji na Polskę;

2) charakteryzuje życie ludności na okupowanych terytoriach Polski, z uwzględnieniem losów ludności żydowskiej;

3) omawia formy oporu społeczeństwa wobec okupantów;

4) opisuje postawę ludności cywilnej i żołnierzy powstańczej Warszawy.

12. Polska Rzeczpospolita Ludowa.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie granice Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wymienia jej sąsiadów;

2) opowiada o Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, używając pojęć: odbudowa zniszczeń wojennych, zależność od ZSRR, dyktatura partii komunistycznej, opozycja demokratyczna.

13. Solidarność i powstanie III Rzeczypospolitej.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie III Rzeczpospolitą i jej sąsiadów;

2) opisuje powstanie i działania Solidarności, używając określeń: strajk, walka bez przemocy, stan wojenny, „Okrągły Stół”;

3) wyjaśnia, jakie najważniejsze zmiany zaszły w Polsce w 1989 r.

14. Krajobrazy Polski i Europy.

Uczeń:

1) rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry;

2) charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny, pojezierny, nadmorski, podaje przykłady zależności między cechami krajobrazu a formami działalności człowieka;

3) wymienia formy ochrony przyrody stosowane w Polsce, wskazuje na mapie parki narodowe;

4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Warszawy, Krakowa, Gdańska;

5) lokalizuje na mapie Europy: Polskę oraz państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice.

15. Ojczyzna.

Uczeń:

1) wymienia i tłumaczy znaczenie najważniejszych świąt narodowych, symboli państwowych i miejsc ważnych dla pamięci narodowej; wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski; 2) wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie.

16. Państwo.

Uczeń:

1) wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny charakter państwa polskiego, używając pojęć: wolne wybory, wolność słowa, wolne media, konstytucja;

2) wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy i omawia najważniejszą funkcję każdego z tych organów w systemie politycznym;

3) podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej.

17. Społeczeństwo.

Uczeń:

1) opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich role w społeczeństwie;

2) podaje przykłady ważnych problemów współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu).

18. Wspólnota europejska.

Uczeń opowiada o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej oraz rozpoznaje symbole unijne: flagę i hymn Unii Europejskiej (Oda do radości).

WIEDZA O POLSCE  (ELEMENTY HISTORII, GEOGRAFII, WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE) II ETAP EDUKACYJNY (KLASY IV—VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ) - dokument w formacie doc

 

HOME

WIEDZA O POLSCE (elementy historii, geografii, wiedzy o społeczeństwie) III ETAP EDUKACYJNY (GIMNAZJUM)

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie historii i wiedzy o społeczeństwie

1. Chronologia historyczna: uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je i ustala związki poprzedzania, równoczesności i następstwa; dostrzega zmiany w życiu społecznym oraz ciągłość w rozwoju kulturowym i cywilizacyjnym.

2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń wyszukuje oraz porównuje informacje pozyskane z różnych źródeł i formułuje wnioski; wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe analizowanych wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych; wyjaśnia znaczenie poznawania przeszłości dla rozumienia świata współczesnego.

3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną, integrując informacje pozyskane z różnych źródeł; tworzy krótkie wypowiedzi: plan, notatkę, rozprawkę, prezentację; przedstawia argumenty uzasadniające własne stanowisko.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe w zakresie historii.

1. Polska pierwszych Piastów.

Uczeń:

1) sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierwszych Piastów;

2) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa kulturowe, społeczne i polityczne chrystianizacji Polski;

3) ocenia dokonania pierwszych Piastów w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.

2. Polska dzielnicowa i zjednoczona.

Uczeń:

1) sytuuje w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego;

2) opisuje postanowienia statutu Bolesława Krzywoustego;

3) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w epoce Piastów;

4) ocenia dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej (system obronny, urbanizacja kraju, prawo, nauka) oraz w polityce zagranicznej.

3. Polska w dobie unii z Litwą.

Uczeń:

1) wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii Polski z Litwą;

2) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w epoce Jagiellonów;

3) charakteryzuje rozwój uprawnień stanu szlacheckiego.

4. Polska i Litwa w czasach ostatnich Jagiellonów.

Uczeń:

1) ocenia politykę zagraniczną ostatnich Jagiellonów;

2) przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej pomiędzy Polską a Litwą i jej główne postanowienia oraz wskazuje na mapie terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów;

3) charakteryzuje stosunki wyznaniowe w państwie polsko-litewskim i wyjaśnia ich specyfikę na tle europejskim;

4) przedstawia największe osiągnięcia piśmiennictwa polskiego epoki renesansu, uwzględniając twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego; 5) rozpoznaje reprezentatywne obiekty sztuki renesansowej na ziemiach polskich.

5. Społeczeństwo i ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Uczeń:

1) wymienia instytucje ustrojowe demokracji szlacheckiej i charakteryzuje ich kompetencje;

2) wyjaśnia okoliczności uchwalenia oraz główne założenia konfederacji warszawskiej i artykułów henrykowskich;

3) przedstawia zasady wolnej elekcji;

4) ocenia charakter zmian systemu polityczno-ustrojowego Rzeczypospolitej w XVII w.

6. Rzeczpospolita Obojga Narodów i jej sąsiedzi w XVII w.

Uczeń: 1) wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej ze Szwecją, Turcją i Rosją;

2) ocenia społeczno-gospodarcze i polityczne następstwa wojen w XVII w.;

3) wyjaśnia przyczyny i wskazuje przejawy kryzysu politycznego i społeczno-gospodarczego Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVII w.

7. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVIII w.

Uczeń:

1) przedstawia przyczyny i przejawy kryzysu państwa polskiego w czasach saskich;

2) wyjaśnia zmiany położenia międzynarodowego Rzeczypospolitej w XVIII w.

8. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej.

Uczeń:

1) przedstawia okoliczności powstania, zadania i osiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej;

2) sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz uchwalenie Konstytucji 3 Maja;

3) wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz postanowienia Konstytucji 3 Maja;

4) wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji targowickiej i ocenia jej następstwa;

5) rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego oświecenia.

9. Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII w.

Uczeń:

1) sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze;

2) przedstawia cele i następstwa powstania kościuszkowskiego;

3) rozróżnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku Rzeczypospolitej.

10. Sprawa polska w epoce napoleońskiej i na kongresie wiedeńskim.

Uczeń:

1) wyjaśnia okoliczności utworzenia Legionów Polskich i Księstwa Warszawskiego;

2) opisuje cechy ustrojowe i terytorium Księstwa Warszawskiego;

3) ocenia politykę Napoleona wobec sprawy polskiej oraz postawę Polaków wobec Napoleona;

4) przedstawia zasady i postanowienia kongresu wiedeńskiego, uwzględniając jego decyzje w sprawie polskiej.

11. Ziemie polskie po kongresie wiedeńskim. Uczeń: 1) charakteryzuje ustrój Królestwa Polskiego;

2) ocenia osiągnięcia Królestwa Polskiego w gospodarce, kulturze i szkolnictwie.

12. Społeczeństwo dawnej Rzeczypospolitej w okresie powstań narodowych.

Uczeń:

1) sytuuje w czasie i przestrzeni powstanie listopadowe i powstanie styczniowe;

2) przedstawia przyczyny oraz porównuje przebieg i charakter powstań narodowych;

3) rozróżnia bezpośrednie i długofalowe następstwa powstańczych ruchów narodowych;

4) charakteryzuje główne nurty i postaci Wielkiej Emigracji.

13. Życie pod zaborami.

Uczeń:

1) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej;

2) charakteryzuje i ocenia zróżnicowane postawy społeczeństwa wobec zaborców;

3) porównuje warunki życia społeczeństwa w trzech zaborach w II poł. XIX w., uwzględniając możliwości prowadzenia działalności społecznej i rozwoju narodowego;

4) przedstawia główne nurty życia politycznego pod zaborami w końcu XIX w.

14. Sprawa polska w I wojnie światowej. Uczeń: 1) charakteryzuje stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej oraz opisuje poglądy zwolenników różnych orientacji politycznych;

2) ocenia wysiłek zbrojny Polaków;

3) wyjaśnia międzynarodowe uwarunkowania sprawy polskiej.HOME

CELE KSZTAŁCENIA — WYMAGANIA OGÓLNE W ZAKRESIE GEOGRAFII

Uczeń poznaje najważniejsze cechy środowiska przyrodniczego Polski. Zdobywa wiedzę o miastach i regionach Polski. Poznaje przyczyny zróżnicowania gospodarczego Polski. Korzysta z atlasu Polski i rozbudza swoje zainteresowania krajem przodków i regionem Polski, z którego pochodzi jego rodzina.

TREŚCI NAUCZANIA I WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE W ZAKRESIE GEOGRAFII I WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE.

1. Polska na mapie Europy.

Uczeń:

1) pokazuje Polskę na mapie Europy;

2) opisuje położenie Polski, granice oraz wskazuje na mapie jej sąsiadów;

3) rozpoznaje główne regiony przyrodnicze Polski oraz wskazuje je na mapie;

4) pokazuje na mapie niziny, wyżyny i góry; 5) wskazuje na mapie Morze Bałtyckie oraz najważniejsze polskie jeziora i rzeki.

2. Moja Ojczyzna.

Uczeń:

1) opisuje miejsce i region, z którego pochodzi jego rodzina, opisuje jego środowisko przyrodnicze i tradycje regionalne;

2) zbiera informacje o cechach środowiska geograficznego tego regionu i ludziach tam mieszkających;

3) posługuje się mapą regionu oraz wskazuje na niej najważniejsze miejscowości, rzeki, obiekty historyczne;

4) opisuje ten region na mapie.

3. Krajobrazy Polski.

Uczeń:

1) opisuje cechy klimatu Polski; wyjaśnia, na czym polegają zmiany krajobrazów polskich w roku kalendarzowym;

2) opisuje wybrane krajobrazy w różnych porach roku;

3) opisuje formy ochrony przyrody stosowane w Polsce, wymienia i wskazuje na mapie parki narodowe;

4) opisuje wybrany park narodowy.

4. Człowiek i jego działalność gospodarcza.

Uczeń:

1) opowiada o rozmieszczeniu ludności na podstawie mapy Polski;

2) wymienia największe miasta Polski i wskazuje je na mapie;

3) wymawia poprawnie ich nazwy;

4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski;

5) opisuje krajobraz wiejski i rolniczy w Polsce; wymienia najważniejsze rośliny uprawne i zwierzęta hodowlane;

6) identyfikuje tradycyjne potrawy polskiej kuchni; 7) wymienia najważniejsze surowce mineralne eksploatowane w Polsce;

8) podaje przykłady aktualnych problemów społeczno-gospodarczych współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu);

9) wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce, na wybranych przykładach opisuje ich kulturę i tradycje.

5. Polska we współczesnym świecie.

Uczeń:

1) opisuje położenie Polski w Unii Europejskiej;

2) zna przebieg wschodniej granicy Unii Europejskiej;

3) rozpoznaje na mapie Europy połączenia kolejowe, drogowe i lotnicze Polski z innymi krajami, w tym z krajem zamieszkania;

4) lokalizuje na mapie największe skupiska Polonii; wyjaśnia przyczyny powstania polskiej diaspory.

6. Współczesne społeczeństwo polskie.

Uczeń: charakteryzuje — odwołując się do przykładów — wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i ich style życia, omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie zebranych informacji).

7. Obywatelstwo polskie i udział obywateli w życiu publicznym.

Uczeń:

1) wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, nadanie obywatelstwa);

2) podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania polskiego obywatelstwa;

3) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym;

4) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze; krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.

8. Naród i mniejszości narodowe.

Uczeń:

1) wyjaśnia, co dla niego oznacza być Polakiem (lub członkiem innej wspólnoty narodowej) i czym obywatelstwo różni się od narodowości;

2) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja.

9. Patriotyzm dzisiaj.

Uczeń:

1) wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, i omawia te więzi na własnym przykładzie, wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według niego jest patriotyzm, porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;

2) rozważa, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami; 3) uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności światowej.

WIEDZA O POLSCE (ELEMENTY HISTORII, GEOGRAFII, WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE) III ETAP EDUKACYJNY (GIMNAZJUM) - dokument w formacie doc 

HOME 

WIEDZA O POLSCE (elementy historii, geografii, wiedzy o społeczeństwie) IV ETAP EDUKACYJNY (LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE)

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie historii i wiedzy o społeczeństwie Uczeń zdobywa usystematyzowaną wiedzę na temat historii Polski od odzyskania niepodległości w 1918 r. do czasów współczesnych, która pozwoli mu lepiej poznać historię najnowszą Polski oraz dostrzec korzenie wielu współczesnych zjawisk politycznych, społecznych i kulturowych. Zdobywa usystematyzowaną wiedzę o kulturze i społeczeństwie polskim w XX w.

1. Chronologia historyczna: uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z dziejów ojczystych w XX w.; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń, a także ciągłość procesów historycznych.

2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epoki i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródeł do wyjaśnienia problemów społecznych i historycznych; dostrzega wielość perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.

3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną; dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesów społeczno-historycznych; dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł wiedzy.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe w zakresie historii i wiedzy o społeczeństwie.

1. Odbudowa niepodległości i życie polityczne II Rzeczypospolitej.

Uczeń:

1) opisuje proces kształtowania się terytorium II Rzeczypospolitej, w tym powstanie wielkopolskie i powstania śląskie oraz plebiscyty, a także wojnę polsko-bolszewicką;

2) rozpoznaje charakterystyczne cechy ustroju II Rzeczypospolitej zapisane w konstytucjach z 1921 r. i 1935 r.;

3) wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji parlamentarnej w II Rzeczypospolitej;

4) wyjaśnia uwarunkowania polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej;

5) identyfikuje wielkie postaci polskiej sceny politycznej okresu międzywojnia: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Władysława Grabskiego, Eugeniusza Kwiatkowskiego, Wincentego Witosa;

6) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski z wydarzeniami historii powszechnej.

2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.

Uczeń:

1) opisuje społeczeństwo II Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem struktury wyznaniowo-narodowościowej;

2) opisuje trudności gospodarcze i sukcesy II Rzeczypospolitej, uwzględniając budowę Gdyni, utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego, reformy Władysława Grabskiego oraz emigrację zarobkową;

3) wymienia główne osiągnięcia kultury i nauki II Rzeczypospolitej.

3. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach polskich.

Uczeń:

1) wyjaśnia przyczyny wybuchu II wojny światowej;

2) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej Polski w 1939 r.;

3) przedstawia politykę okupantów wobec narodu polskiego, uwzględniając zbrodnię katyńską, deportacje i łagry, obozy koncentracyjne i wywózki na roboty;

4) charakteryzuje nazistowski plan eksterminacji Żydów oraz innych narodowości i grup społecznych, omawia powstanie w getcie warszawskim, uwzględniając postać Janusza Korczaka i Mordechaja Anielewicza, przedstawia udział Polaków w ratowaniu Żydów, organizację „Żegota”, Irenę Sendlerową, Jana Karskiego;

5) opisuje i ocenia stosunek społeczeństw i rządów państw Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych do zagłady Żydów;

6) opisuje organizację Polskiego Państwa Podziemnego oraz różne formy ruchu oporu, ze szczególnym uwzględnieniem działalności Armii Krajowej; identyfikuje przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i bohaterów Armii Krajowej, między innymi: Stefana „Grota” Roweckiego, Tadeusza „Bora” Komorowskiego, Augusta Emila „Nila” Fieldorfa;

7) przedstawia działania Stalina zmierzające do utworzenia komunistycznego ośrodka władzy w Polsce;

8) wyjaśnia uwarunkowania polityczne i charakteryzuje czyn zbrojny powstania warszawskiego.

4. Polski rząd na wychodźstwie i sprawa polska w czasie II wojny światowej.

Uczeń:

1) przedstawia okoliczności powstania oraz działalność prezydenta i rządu polskiego na wychodźstwie;

2) charakteryzuje udział Polaków w wysiłku militarnym aliantów, z uwzględnieniem osiągnięć polskich kryptologów, oraz sytuuje w czasie i przestrzeni działania wojsk polskich na różnych frontach wojny;

3) opisuje i ocenia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej (Teheran, Jałta, Poczdam);

4) identyfikuje czołowe postaci polskiego rządu na emigracji i dowódców polskich sił zbrojnych okresu II wojny światowej: Władysława Raczkiewicza, Władysława Sikorskiego, Stanisława Mikołajczyka, Władysława Andersa, Stanisława Maczka i Stanisława Sosabowskiego;

5) synchronizuje najważniejsze wydarzenia II wojny światowej w Polsce z wydarzeniami na świecie.

5. Polska w systemie komunistycznym.

Uczeń:

1) wskazuje granice państwa polskiego po II wojnie światowej;

2) wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów;

3) identyfikuje najważniejszych przywódców partii komunistycznej;

4) charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki;

5) charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego w Polsce Ludowej;

6) porównuje przyczyny i skutki kryzysów politycznych w 1956 r., 1968 r., 1970 r. i 1976 r.;

7) charakteryzuje działalność opozycji demokratycznej w latach siedemdziesiątych;

8) opisuje relacje państwo — Kościół i ocenia rolę Kościoła rzymskokatolickiego w życiu politycznym i społecznym; charakteryzuje sylwetkę prymasa Stefana Wyszyńskiego;

9) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w Polsce Ludowej.

6. Rozpad systemu komunistycznego w Polsce — polska droga do suwerenności.

Uczeń:

1) przedstawia znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II dla przemian politycznych w Polsce;

2) wyjaśnia przyczyny i skutki wydarzeń sierpniowych 1980 r.; opisuje rolę Solidarności w przemianach politycznych i ustrojowych;

3) przedstawia okoliczności wprowadzenia i następstwa stanu wojennego;

4) charakteryzuje reakcje społeczności międzynarodowej wobec wprowadzenia stanu wojennego, uwzględniając postawy polskiej emigracji;

5) wyjaśnia genezę oraz wymienia najważniejsze postanowienia „Okrągłego Stołu”;

6) charakteryzuje przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze i cywilizacyjno-kulturowe po 1989 r.;

7) przedstawia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania procesu odbudowy demokratycznego państwa po 1989 r.;

8) przedstawia okoliczności i ocenia znaczenie wstąpienia Polski do NATO i Unii Europejskiej;

9) wskazuje czołowe postaci polskiej sceny politycznej po 1989 r.;

10) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z historii Polski w drugiej połowie XX w. z wydarzeniami europejskimi i powszechnymi.

7. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.

Uczeń:

1) wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej;

2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu, podział władzy, rządy prawa, pluralizm), korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej omawia podstawowe prawa i wolności w niej zawarte.

8. System wyborczy i partyjny.

Uczeń:

1) wyjaśnia, jak przeprowadzane są w Polsce wybory prezydenckie i parlamentarne;

2) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.

9. Władza ustawodawcza i władza wykonawcza w Polsce.

Uczeń:

1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw;

2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie;

3) wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;

4) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski;

5) podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania wybranych ministerstw.

10. Polska w Unii Europejskiej i relacje Polski z innymi państwami.

Uczeń:

1) przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje z sąsiadami);

2) charakteryzuje politykę obronną Polski, członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych;

3) przedstawia relacje Polski z wybranym państwem na podstawie samodzielnie zebranych informacji;

4) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty;

5) przedstawia prawa i obowiązki wynikające z posiadania obywatelstwa Unii Europejskiej;

6) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii Europejskiej.

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie geografii

Uczeń korzysta z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych, tekstów źródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych o Polsce. Posługuje się podstawowym słownictwem geograficznym przy opisywaniu oraz wyjaśnianiu zjawisk i procesów zachodzących w środowisku geograficznym. Identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym, gospodarce i życiu społecznym Polski. Rozbudza swoje zainteresowania przyrodniczym i kulturowym środowiskiem Polski.

Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zakresie geografii.

1. Mapa — umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski.

Uczeń:

1) odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych;

2) posługuje się planem, mapą topograficzną, turystyczną, samochodową Polski (m.in. orientuje mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na mapie, planuje podróż do Polski i wycieczki po kraju);

3) określa położenie i charakteryzuje obiekty geograficzne na fotografiach, zdjęciach lotniczych i satelitarnych oraz mapach topograficznych Polski.

2. Położenie i środowisko przyrodnicze Polski.

Uczeń:

1) opisuje podział administracyjny Polski;

2) podaje nazwy i wskazuje na mapie wybrane województwa oraz ich stolice;

3) charakteryzuje współczesną rzeźbę Polski i wyjaśnia przyczyny jej zróżnicowania;

4) podaje główne cechy klimatu Polski, uwzględniając czynniki klimatotwórcze;

5) opisuje, korzystając z mapy, rozmieszczenie głównych zasobów naturalnych Polski.

3. Ludność Polski.

Uczeń:

1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe terminy z zakresu demografii: przyrost naturalny, urodzenia i zgony, średnia długość życia;

2) korzystając z różnych źródeł informacji, podaje liczbę ludności Polski, charakteryzuje przyrost naturalny, strukturę płci, średnią długość życia w Polsce;

3) charakteryzuje, na podstawie map gęstości zaludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i kraju zamieszkania oraz wyjaśnia te różnice, uwzględniając czynniki przyrodnicze, historyczne, ekonomiczne;

4) podaje główne aktualne problemy rynku pracy w Polsce;

5) analizuje, porównuje, charakteryzuje rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce, wyjaśnia przyczyny powstania i rozwoju największych miast w Polsce.

4. Wybrane zagadnienia geografii gospodarczej.

Uczeń:

1) charakteryzuje strukturę własności ziemi w Polsce;

2) wymienia najważniejsze uprawy i produkty polskiego rolnictwa;

3) porównuje strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce;

4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce oraz wskazuje najlepiej rozwijające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji przemysłowej;

5) charakteryzuje walory turystyczne Polski oraz opisuje obiekty znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości;

6) opisuje, na podstawie map, zróżnicowanie gęstości i jakości sieci transportowej w Polsce i wyjaśnia jej wpływ na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej;

7) wymienia formy ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce.

5. Regiony geograficzne Polski.

Uczeń:

1) wskazuje na mapie główne regiony geograficzne Polski;

2) charakteryzuje, na podstawie map tematycznych, środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych Polski, ze szczególnym uwzględnieniem regionu pochodzenia;

3) opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki regionów geograficznych Polski oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi;

4) przedstawia walory turystyczne wybranego regionu geograficznego, ze szczególnym uwzględnieniem jego walorów kulturowych;

5) projektuje i opisuje, na podstawie map turystycznych, tematycznych, ogólnogeograficznych i przekazów rodzinnych, podróż wzdłuż wybranej trasy w wybranym regionie, uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe;

6) opisuje główne cechy położenia oraz środowiska przyrodniczego Bałtyku, charakteryzuje znaczenie gospodarcze Bałtyku oraz wyjaśnia przyczyny degradacji jego wód.

 WIEDZA O POLSCE (ELEMENTY HISTORII, GEOGRAFII, WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE) IV ETAP EDUKACYJNY (LICEUM) - dokument w formacie doc HOME

 

 

Logo Europejskiego Funduszu Społecznego
Logo Ministerstwa Edukacji Narodowej
Logo Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą
Logo Europejskiego Funduszu Społecznego